چالز داروین در کتاب زندگی‌نامه خودنوشتش که آن را در کهنسالی‌اش نگاشته، از «خاستگاه گونه‌ها» با عنوان «استدلال طولانی» نام می‌برد. بیایید این سخن را ارج بنهیم/ جدی بگیریم و استدلال‌هایی را که او در این اثر پرمایه پیش می‌کشد، بررسیم.
علت راستین
دهه ۱۸۳۰ (حدود 1209هـ.ش.) زمانی که داروین به بلوغ علمی‌‌اش رسید و بزرگترین کشفش را انجام داد، برای بریتانیا عصر بسیار/ بی‌اندازه ارزنده‌ای در روش‌شناسی دانش به شمار می‌رفت. دانشمندان پیشرو در جامعه علمی به ویژه اخترشناس و فلسفه‌دان جان.اف.دبلیو هرشل و ابردانشمند بسیاردان، تاریخ‌دان و فلسفه‌دان دانش، ویلیام هیول می‌کوشیدند چهارچوبی/ ساختاری برای بهترین پژوهش علمی تعیین کنند/ بسازند. این کوشش در انزوا/ تنهایی به انجام نمی‌رسید. فرزانگانی همچون هرشل و هیول به سختی می‌کوشیدند دانش را در بریتانیا حرفه‌ای کنند و کار تمام وقت علمی را در یک رشته امکان‌پذیر سازند؛ پس لازم بود تا معیارهایی نهاده شود تا بر پایه آن پژوهش‌ها ارز‌یابی گردد.
طبیعتاً کارهای اسحاق نیوتن بسیار الهام‌بخش بود و پژوهش‌های نیوتن بهترین کار دانشورانه‌ای که تا آن زمان انجام شده بود؛ پس انتظار می‌رفت، همه دانش‌پژوهان راستین از ویژگیهای علمی نیوتن پیروی کنند؛ ولی این ویژگی‌ها چه بودند؟ هرشل و هیول هم‌رای بودند که نظریه علمی باید نظامی داشته باشد که امروزه به آن نظام فرضی- استنتاجی می‌گویند. نظام فرضی- استنتاجی عبارت از اصل موضوعی است که اصول بنیادین یا اصل موضوع‌های آن گزاره‌هایی قانونواره درباره جهان فیزیکی‌اند. برای مثال در زمینه مکانیک نیوتنی ما با سه قانون حرکت و قانون جاذبه گرانشی آغاز می‌کنیم. سپس می‌توانیم قانون‌های حرکت گالیله را این جا روی زمین و قانون‌های یوهانس کپلر را در حرکت سیاره‌ها به شکل استنتاجی فرادست آوریم.
این طور فکر می‌شد که دانش راستین، پیشامدانگارانه و علیّ است. هر چه باشد نقطه قوت سامانه نیوتن این بود: این سامانه علتی بنیادین – جاذبه گرانشی- به دست می‌داد تا هر چیزی را تبیین کند. نیوتن خودش جاذبه را «ورا کائوسا» یا علت راستین می‌نامید. اگرچه درباره سرشت دقیق علت راستین کمی اختلاف نظر وجود داشت. هرشل که تا حدی در دانش نگرش تجربی پیش گرفته بود می‌گفت علت راستین چیزی است که دانش‌پژوه مستقیما بتواند احساس کند یا چیزی است که دانش‌پژوه بتواند برایش شواهد قیاسی (تمثیلی) خوبی بیابد. برای مثال می‌گفت: می‌دانیم نیرویی وجود دارد که ماه را به سوی زمین می‌کشد؛ زیرا زمانی که سنگ آویخته به رشته‌ای را دور سر خود می‌چرخانیم حس می‌کنیم نیرویی سنگ را به سوی ما می‌کشاند. هیول که تا حدی نگرش منطقی به دانش داشت باور داشت: علت راستین ضرورتا چیزی نیست که ما حس می‌کنیم؛ بلکه بیشتر چیزی است که از شواهد فرادست می‌آوریم. اگر آن علت توانست دستهای از پدیده‌ها را توضیح دهد که هیول به آن «هماهنگی و همسازی استقراها» می‌گفت در این صورت علت راستین را یافته‌ایم.
این نکته شایان یادآوری است که در دهه ۱۸۳۰ (حدود 1209هـ.ش.) اختلاف نظر درباره علت راستین بالا گرفت و تبدیل به بحثی پرسروصدا و جنجالی شد. صد سال پس از پذیرش نظریه ذره‌ای نیوتن درباره نور، جهان دانش به شدت به سمت نظریه موجی بودن نور هویگنِس گرایش یافت. ولی چرا پژوهشگران باید موج‌هایی را که هیچ گاه ندیده‌اند بپذیرند؟ هرشل همه نوع تمثیلی با موجهای صدا و موجهای آب ارائه کرد تا شاهدی بر راستین بودن علت موجهای نوری به دست دهد. هیول همه اینها را رد کرد. او به سادگی استدلال کرد که امواج نوری طیف گستره‌ای از شواهد را تبیین می‌کنند. فقط به همین دلیل باید علت راستین قلمداد شوند. کشمکش در زمینه زمین‌شناسی نیز بالا گرفت. هرشل استدلال می‌کرد که یکنواختباوری لایلی (یعنی اینکه گذشته را باید بر پایه علل امروزین توضیح داد) مطابق معیار علل راستین تجربه‌گرایان است. هیول استدلال می‌کرد که فاجعهباوری موضع زمینشناختی کاملا قابل پذیرشی است. برای نمونه اگر پدیده‌ای زمینشناختی مانند رشته کوه‌ها وجود داشته باشد که نیازمند به فرض نیروهایی باشد که ما امروزه تجربه نمی‌کنیم در آن صورت قابل قبول است تا آنها را فرض کنیم تا به تبیین کاملی برسیم. به دیگر سخن ما به علت راستین رسیدهایم.
انتخاب مصنوعی
داروین از زمانی که دانشجوی کارشناسی بود هیول را می‌شناخت و در نخستین سالهای پس از دریانوردی بیگل زمان درازی را با هیول گذرانده بود. وی نوشته‌های هیول را به خوبی خوانده؛ و درست پیش از اینکه به سفر بیگل برود/ به دریانوردی بیگل بپردازد، کتاب کوچک هرشل را درباره روش‌شناسی علمی بررسیده بود و به آفریقای جنوبی که رسید، با هرشل دیدار نیز کرد. هرشل چندین سال بود که در آن جا به کار نقشه‌برداری از آسمان نیمکره جنوبی می‌پرداخت. اینها نشان می‌دهد که داروین با افکار هرشل آشنا بود. او مشتاقانه کوشید نظریه‌ای بینقص از نظر روش‌شناختی ارائه دهد تا هم معیارهای تجربی هرشل را و هم معیارهای عقلانی هیول را برای یافتن علت راستین برآورد. او هیچ چیزی را به بخت و تصادف واگذار نکرد.
داروین کتاب «خاستگاه گونه‌ها» را با بحث درازدامنی دراین باره که دام‌پروران و کشاورزان چطور جانوران و گیاهان را گلچین می‌کنند، آغازید.
روی هم رفته دست کم می‌توان دستهای از کبوترها را جدا کرد که اگر به پرنده‌شناسان نشان داده شوند و به ایشان گفته شود، این پرندگان وحشی‌اند به نظرم قطعا این پرنده‌ها را به چند گونه جدا دسته‌بندی خواهند کرد. بعلاوه من باور نمی‌کنم که هیچ پرندهشناسی، طوقی، بازیدار، دمچتری و پاسرخ را در یک سرده قرار دهد. به ویژه از آن رو که هر کدام از این دسته‌ها، خود زیر دسته‌هایی دارند که از دید پرنده‌شناسان ممکن است گونه‌ای جدا به نظر برسند.
هر چقدر هم تفاوت نژادی، میان این کبوترهای پرورشی زیاد باشد، من یک‌سره مطمئنم که عقیده عموم طبیعت‌شناسان درست است که می گویند همه آنها از کبوتر چایی[1] تبار گرفته‌اند. این گونه شامل چندین نژاد جغرافیایی یا زیرگونه می‌شود که اختلاف کمی با هم دارند.
تا حدّی داروین آشکارا این اطلاعات را راهبردانه به کار می‌برد تا خوانندگان را به سوی ادعاهای اصلی نظریه‌‌اش راهنمایی کند. او احساس می‌کرد اگر خوانندگان بتوانند دریابند که چه چیزی در جهان پرورندگان رخ داده است، ادعاها درباره انتخاب طبیعی و پیامدهای تکاملی آن را ساده‌تر خواهند فهمید. با این حال داروین در حال آماده کردن بستری بود که از انتخاب مصنوعی برای تأیید انتخاب طبیعی بهره برد. وی استدلال می‌کرد که موفقیت‌های بزرگ پرورندگان (برای نمونه در کبوترها) آیینه‌ای است که می‌توان نتایج حاصل از فرایندهای طبیعی در جانوران وحشی و گیاهان را در آن دید. به دیگر سخن، منظور از بحث انتخاب مصنوعی یافتن علت راستین تجربی و هرشلی بود. ما سنجشی داریم میان آنچه که می‌توانیم ببینم و خودمان درباره‌‌اش می‌پژوهیم و چیزی که مستقیما نمی‌توانیم بنگریم و باید آن را از راهی استنباط کنیم.
۱-
گونه کهن ۲- گونه اصلاح شده ۳- آنچه مطلوب ماست ۴- نهایت آرمان ما در خوک پرواری درجه یک (در شماره پیشین فراموش شد)
روایت طنزآمیز از اینکه چطور انتخاب مصنوعی، خوک وحشی را به جانوری مناسب برای بهره‌وری انسان تبدیل می‌کند.
از قضا داروین همیشه می‌انگاشت انتخاب طبیعی فرایندی نسبتا کند است و به واقع هرگز پیش‌بینی نمی‌کرد که روزی انتخاب طبیعی را عملاً در طول زندگانی یک نفر بتوان دید.
نظریه داروین به روایت نمایشگاه دام
انتخاب طبیعی
در ادامه، داروین در کتاب خاستگاه گونه‌ها به معرفی سازوکار اصلی تغییرش می‌پردازد. او اشاره می کند که بدون منبع تازه دائمی دگرگونساز، انتخاب طبیعی غیرممکن است. داروین هرگز نظریه مناسبی درباره وراثت نداشت؛ ولی همیشه کاملا مطمئن بود که هر جمعیت طبیعی از جانوران تغییر چشمگیری را علتش هر چه باشد/ صرف نظر از علتش نشان می‌دهند؛ همچنین تغییرات تازه از نسلی به نسل دیگر انتقال می‌یابد. به همین ترتیب همیشه استواردل بود که این تغییرات هرگز به خاطر نیازهای جانداران نیست. وی استدلال می‌کرد این دگرگونی‌ها یک‌سره تصادفی‌اند؛ نه اینکه بی‌علتاند (با اینکه داروین هیچ چیزی درباره علت‌ها نمی‌دانست، مطمئن بود که این علل وجود دارند.) بلکه به این معنا که بی ارتباط با نیاز جاندارنند.
سپس حالا که تغییر را معرفی کرده بود، آماده بود تا نخست نظریه تنازع برای بقا و سپس نظریه انتخاب طبیعی را بشناساند. وی درباره تنازع این چنین می‌نویسد.
تنازع برای بقا به ناچار از نرخ بالایی پیروی می‌کند؛ زیرا زیندگان گرایش به افزایش جمعیت دارند. هر جانداری طیّ زندگانی طبیعی‌‌اش چندین تخم و دانه تولید می‌کند. باید از انهدام در مدت دهه‌ها و فصلها یا سالهای گاه و بیگاه از زندگانی‌‌اش رنج ببرد. در غیر این صورت بر پایه افزایش هندسی، شمارش خیلی بیرویه افزایش خواهد یافت. ازین رو بیشتر از آنچه امکان نجات دارند بچه زاده می‌شود بنابر این باید در هر زمینه‌ای تنازع برای بقا وجود داشته باشد حتا برای یک شخص با فردی دیگر در همان گونه یا با وضعیت فیزیکی زندگی. این مکتب مالتس است که به کار بسته می‌شود با نیروی فراوان برای همه جانوران و قلمروهای گیاهی؛ در این مورد هیچ افزایش مصنوعی غذا نمی‌تواند وجود داشته باشد و نه خویشتنداری مدبرانه از ازدواج.
سپس داروین از این مقدمات انتخاب طبیعی را نتیجه می‌گیرد:
بگذارید در ذهن تولید شود که تعداد بی شمار تولیدات اهلی ویژگیهای عجیب و در درجه‌ای کمتر، آنها در طبیعت گوناگون‌اند: و چقدر گرایش ارثی وجود دارد. تحت اهلی سازی این شاید حقیقت داشته باشد که گفته شده همه سازمانها در درجه‌ای قابل انعطاف شده است. بگذارید تصور کنیم که چطور مجتمع بی نهایت و چسبان هستند روابط بالغانه از همه جانوران با همدیگر و وضعیت فیزیکی آنها برای زیستن. سپس آیا می‌تواند به غیرمحتمل بودن فکر کرد. ما می‌بینیم که تغییرات برای انسان مفید است بی شک رخ داده است که دیگر تغییرات از برخی نظرها برای هر موجودی در تنازع پیچیده و بزرگ برای زندگی باید گاهی رخ دهد در طیّ هزاران نسل. اگر اینچنین تغییری رخ داده باشد ما شک می‌کنیم (به یاد داشته باشید که افراد زاده شده بسیار بیشتر از افرادی‌اند که جان به در می‌برند) که افرادی که به نوعی برتری و مزیت دارند؛ به هر حال برخلاف اکثریت، شمار اندکی بخت نجات و تولید مثل گونه شان را خواهند داشت؟ به دیگر سخن من احتمالا مطمئنم که تغییرات در کمترین درجه آسیب رسانی به سختی ویران کننده خواهد بود. من نگهداری از تغییرات مطلوب و رد تغییرات آسیب رسان را انتخاب طبیعی می‌نامم.
اگرچه این استدلالات نسبتا خودمانی‌اند، امّا داروین آشکارا قصد نوعی استدلال فرضی – استنتاجی را دارد. ما با قوانین شروع می‌کنیم. – برای مثال این قانون که جانوران گرایش دارند تعدادشان را به شکل هندسی بیفزایند و این قانون که منابع غذایی و فضا امکان انطباق با این گرایش را ندارد. سپس ما از این قوانین تنازع برای بقا را استنتاج می‌کنیم. پس از این مرحله مقدمه‌ای را درباره وجود تغییرات در همه جمعیت‌ها اضافه می‌کنیم و آن را با نتیجه‌ای که درباره تنازع برای بقا گرفتیم ترکیب می‌کنیم و انتخاب طبیعی را استنتاج می‌کنیم. این مطالب خیلی سفت و سخت نیست؛ ولی مقصود روشن است.
(شکل ۲-۳) «فنچ‌های داروین». این پرندگان در زمان دریانوردی با ناو بیگل از روی نمونه‌های زنده طراحی شده اند و از آن زمان تاکنون به نام «سهره‌های داروین» شناخته می‌شوند. نکته شایان، نوک‌های سخت و نیرومند این فنچ‌ها ست. این نوک‌ها «سازگاری‌هایی» اند محصول انتخاب طبیعی برای خوردن مواد سفت و میوه‌هایی با پوست سخت. این نوک‌ها برای خوردن میوه و دیگر غذاهای سخت پدید آمده‌اند. گونه‌های دیگر فنچ نوک‌های بسیار ظریفی دارند که برای خوردن دانه و غذاهای غیرسفت مناسب است. همچنین چندین گونه فنچ هست که از ابزار بهره می‌برند. آنها با نوک‌هایشان شاخه‌هایی را بر می‌دارند و درون پوسته درختان می‌کنند تا حشرات را شکار کنند.
داروین به همراه انتخاب طبیعی سازوکار جانبی انتخاب جنسی را نیز می‌شناساند و آن را به دو دسته می‌کند. وی این دسته‌بندی را آشکارا تحت تأثیر دام‌پروران انجام داد. انتخاب جنسی، ناشی از رقابت میان جانداران یک گونه برای یافتن جفت است. در وهله نخست، انتخاب جنسی با درگیری نرها با یکدیگر اتفاق می‌افتد. زمانی که نرها برای یافتن جفت با هم رقابت می‌کنند مانند زمانی که دو گوزن به خاطر گله ماده‌ها با هم می‌ستیزند. این نوع انتخاب به ویژگیهای جسمانی مانند پیداشدن شاخها می‌انجامد. داروین آشکارا از کار پرورندگان در گلچین کردن سگها و خروسهای جنگی جنگجوتر الگوبرداری کرد. دومین انتخاب جنسی را ماده‌ها انجام می‌دهند – آنها نری را می‌گزینند که به نظرشان جذاب‌ترین/ بهترین است. این انتخاب به ویژگیهای جسمانی مانند پرهای دم شگفت‌انگیز طاووس نر می‌انجامد. داروین آشکارا از کار پرورندگان در انتخاب پرندگان خوش‌آواز و مانند آن الگوبرداری کرد.
داروین همچنین چیزی را که اصل واگرایی می‌نامند معرفی می‌کند – فرایندی که به موجب آن جانداران به گروه‌ها و گونه‌های تازه (جمعیت‌های که از نظر جفت‌گیری از دیگر جانداران متمایزند.) منشعب می‌شوند. داروین استدلال می‌کند که این فرایند به این دلیل رخ می‌دهد که تمایزات بزرگ‌تر به معنای فرصت‌های بیشتر برای بهره‌برداری از زیستگاه است. اگر همه جانداران یکسان باشند در نتیجه هر فرد علیه دیگری باید رقابت کند. امّا در صورت وجود تمایز، جانوران جورواجور می‌توانند از موقعیت‌های مناسب و متمایز زیست محیطی بهره برند. این فرایند به نمودار درخت زیست می‌انجامد. داروین در این باره می‌نویسد:
خویشاوندی همه موجودات از گونه‌ای یگانه گاهی با یک درخت نشان داده می‌شود. من باورمندم که این همانندی تا حد زیادی بازگو کننده حقیقت است. شاخه‌های تازه و سبز گونه‌های زنده‌ای را نشان می‌دهند و آنها در طول سال قبلی ممکن است نشان دهنده جانشین کهن از گونه‌های ورافتاده باشند.
در حقیقت تنها تصویر داده شده در «خاستگاه گونه‌ها» برای پشتیبانی از بحث اصل همگرایی تصویر درخت است. نقل قول داروین«همانطور که غنچه‌ها که با رشد جوانه‌های تازه‌ای که قد می‌کشند و اینها اگر نیرومند شاخه بدواند و در همه جهات از شاخه ضعیف‌تر سبقت بگیرد. بنابراین من معتقدم که با تولید مثل آن با درخت بزرگی از زندگی بوده است که شاخه‌های شکسته شده و مرده‌‌اش پوسته زمین و سطح را با انشعابات زیبا و شاخه دادن‌ها می‌پوشاند.
هماهنگی
اکنون که سازوکار اصلی معرفی شد، داروین به سرعت برخی از دردسرهای نظریه‌‌اش را برشمرد.- به ویژه او ناآگاهی‌‌اش را از علتهای حقیقی وراثت تصدیق کرد. سپس به سراغ کاربست سازوکارش، انتخاب طبیعی رفت و تأثیر زیاد هیول بر خودش را هویدا کرد. داروین می‌خواست تا هماهنگی استقراها را درباره انتخاب طبیعی نشان دهد و بگوید یک علت حقیقی است؛ زیرا می‌تواند پدیده مختلفی را درست در سراسر طیف علوم زیستی توضیح دهد. نیمه دوم از کتاب «خاستگاه گونه‌ها» در این باره است.
داروین با رفتار اجتماعی آغازید و به ویژه بر پرده‌بالان، مورچه‌ها، زنبور عسل و زنبورهای وحشی تمرکز کرد. او همواره اذعان می‌داشت که رفتارها در تنازع برای بقا همان اندازه اهمیت دارند که ویژگیهای فیزیکی؛ بنابر این در اصل، انتخاب طبیعی رفتارهای سازشی تقویت می‌کند. در حالت عادی، این مطلب اهمیت چندانی ندارد. گرگ‌ها سریعتر شدند تا بهتر شکار کنند. خرگوشها چابک‌تر یا تندروتر شدند تا از شکارگران بهتر بگریزند. با این وجود داروین متوجه شده بود که رفتار جانوران اجتماعی دردسر بغرنجی به وجود می‌آورد. برای مثال برخی از جانوران همه کوشش‌شان را می‌گمارند تا جانور دیگری در رفاه باشد؛ درست مانند کارگران کندو که همه توان‌شان را صرف می‌کنند تا ملکه و نوزادانش در رفاه باشند. داروین همیشه تنازع را به عنوان وجود جانداری علیه دیگری تلقی می‌کرد. ازین رو نمی‌توانست بی‌درنگ متوجه شود که چطور انتخاب طبیعی می‌تواند به آنچه ما امروزه آن را «فداکاری» می‌نامیم بینجامد.
(شکل ۳-۳) کندوی زنبور عسل. یکی از امتیازات نوشته‌های داروین این بود که وی ماهرانه از تصاویری بهره می‌برد که برای خوانندگانش آشنا است. بسیاری از شهروندان سده نوزدهم به ویژه در مناطق روستایی یکی دوتایی کندو داشتند.
داروین نمی‌توانست بسیاری از پدیده‌ها را بازنماید؛ زیرا نظریه مناسبی درباره وراثت در دست نداشت. او می‌توانست بنگرد که چرا رفتار حشرات اجتماعی سازشی است. برای نمونه او زحمت شایانی کشید تا نشان دهد که شکل شش ضلعی شانه عسل با فاصله زیادی از شکلهای دیگر بهره‌جویی بهینه از موم است. به دیگر سخن او نشان داد که سازگاری می‌تواند خودش را از جانداران به اشیایی که جانداران تولید می‌کنند گسترش دهد. (این مطلبی است که زیست‌شناس انگلیسی ریچارد داوکینز آن را «فنوتیپ گسترش یافته» نامیده است.)؛ ولی رفتاری که هدفش خدمت به دیگران است، داروین را گیج کرده بود. او مصرّ بود این بود که هیچ فردی هرگز به سادگی برای رفاه دیگران کار نمی‌کند، مگر اینکه با نوعی عمل متقابل همراه باشد. سرانجام به این نتیجه رسید که به نوعی مناسب است که اعضای گروه‌هایی مانند آشیانه یا کندو را به عنوان اندام‌هایی از یک پیکر در نظر بگیریم. بنابراین ما بهتر است به کارگران عقیم– که همیشه ماده‌اند- کمتر به عنوان فردی مستقل و بیشتر به عنوان اندامی از یک پیکره نگاه کنیم. دقیقا همانطور که قلب، شش‌ها و مغز انسان با هم به سود فرد کار می‌کنند؛ به همین ترتیب کارگران کندو نیز به جامعه شان خدمت می‌رسانند.
سپس داروین به دیرینه‌شناسی می‌پردازد. چه بسا شما گمان کنید پرداختن به این موضوع آسان‌ترین کار برای تکامل‌پژوه باشد؛ ولی داروین این موضوع را اینچنین نمی‌دید. او آگاهی کاملی از مشکلاتی مانند وجود شکاف‌هایی در توالی سنگواره‌ها داشت و دستش آمده بود که تکامل‌ستیزان این موضوع را دست‌آویز کرده‌اند مبنی بر اینکه گونه‌های بعدی (سنگواره‌هایی که در لایه‌های بالاتر یافت شده است) از گونه‌های کهن‌تر(سنگواره‌هایی که در لایه‌های پایین‌تر فرادست آمده‌اند) تبار نگرفته‌اند. او زمان زیادی را صرف کرد و کوشید تا نشان دهد که شکافها در توالی سنگواره‌ها در حقیقت ساخته ذهن ما است: یا این سنگواره‌ها نقاطی را نشان می‌دهند که ما درباره آنها دانش کافی نداریم؛ ولی سنگواره‌های واسط بعدها پیدا خواهند شد یا اینکه این سنگواره‌ها نقاطی را نشان می‌دهند که ما درباره آنها دانشی نداریم ولی شکافها هرگز پر نخواهد شد؛ زیرا سنگواره‌های مورد نیاز هرگز تشکیل نشده است. در هر دو صورت این معقول‌تر است که فرض کنیم شکافها نقصهایی در توالی سنگواره‌ها باشد تا اینکه بازتاب درستی از واقعیت‌اند.
روشن است که دیرینه‌شناسی فقط تبیین کمبودها و مشکلات نبود. داروین با اتخاذ رویکردی تهاجمی از این حقیقت که سنگواره‌ها پیشرفت تکاملی را از زیندگان ابتدایی‌تر تا جانداران پیچیده امروزی به خوبی نشان می‌دهند فراوان بهره برد. افزون بر این، او اشاره می‌کند که شکلهای کهن‌تر اغلب دارای ویژگیهای کلی‌تری‌اند و این ویژگی‌ها امروزه در جانداران بسیار جورواجوری دیده می‌شود. داروین همچنین این نظریه را مطرح کرد که زیندگان کهن‌تر و دارای ویژگیهای کلی‌تر، نیاکان مشترکی برای جانداران گونه‌گون بعدی‌اند. او آگاه بود که زیندگان اولیه و دارای ویژگیهای کلی اغلب مانند جنین جانداران بعدی‌اند. با این حال او هرگز تصویر ساده از تغییر جانداران از جنین تا جاندار بالغ را چه در تغییر تکاملی چه در رشد فردی تأیید نکرد. اگر چنین کاری می‌کرد این عمل دست کم مستلزم تأیید نوعی مسیر اجتناب ناپذیر برای تاریخ تکامل می‌گشت. داروین همیشه می‌اندیشید که تکامل از طریق انتخاب طبیعی، پدیده ای بیشتر تصادفی و محتمل الوقوع بود که تضمین نمی‌کرد یک گونه حتما و به طور ضروری به گونه دیگری بینجامد.
سپس داروین به توزیع جغرافیایی جانداران پرداخت. نخستین بار جرقه گرایش تکاملی در ذهن داروین در حوزه توزیع جغرافیایی زده شد (خزندگان و پرندگان مجموعه جزایر گالاپاگوس). چنانکه انتظار می‌رفت داروین بسیار به این حوزه احساس تسلط داشت. وی با قدرت استدلال می‌کرد که فقط با مبانی تکاملی می‌توان توزیع جغرافیایی گونه‌ها را تبیین کرد. موضوعی که به ویژه بر آن تأکید می‌کرد این حقیقت بود که ساکنان جزایر اقیانوسی تقریبا همیشه به ساکنان نزدیک‌ترین قاره همانندترند تا به ساکنان قاره‌های دیگر. برای مثال جانوران گالاپاگوس مانند جانوران آمریکای جنوبی‌اند و به هیچ وجه مانند جانوران آفریقا نیستند. متقابلا جانداران جزایر قناری در اقیانوس اطلس که به ساحل آفریقا نزدیک است رنگ و بوی آفریقایی مشخصی دارند به جای همانند جانوران آمریکای جنوبی باشند.
از این جای کتب داروین به طبقه بندی جانوران می‌پردازد. به همت زیست‌شناس سوئدی کارل لینه در سده هجدهم بود که طبقه بندی مناسبی برای طیف گسترده ای از گیاهان و جانوران زمین پیشنهاد شد. در میان زیست‌شناسانی که درگیر مسأله طبقه بندی بودند بحث شایانی وجود داشت درباره اینکه چه معیاری به طبقه بندی عینی یا طبیعی و چه معیاری به طبقه بندی ذهنی یا غیرواقعی می‌انجامد. با این وجود در میانه سده نوزدهم بر خلاف طبقه‌بندی‌های ساده موجود، دانشمندان کم کم داشتند درک درستی از طبقه‌بندی‌های حقیقتا طبیعی پیدا می‌کرد. برای نمونه هیچ کسی مخالفت نمی‌کرد که پستانداران دریا مانند والها باید با دیگر پستانداران دسته‌بندی شوند به جای اینکه در دسته ماهی‌ها قرار گیرند یا پرندگان ناتوان از پرواز مانند شترمرغ و شترمرغ استرالیایی به پرندگان تعلق دارند و نه به پستانداران. داروین با غرور/سربلندی اشاره کرد که دلیل نغزی برای پذیرش این طبقه‌بندی به عنوان طبقه بندی طبیعتی و بی همتا وجود دارد: این طبقه بندی خط سیر تاریخ را نشان می‌دهد. والها از دیگر پستانداران تبار گرفته‌اند و فقط با فاصله زیادی از ماهی‌ها. شترمرغ و شترمرغ استرالیایی از دیگر پرندگان و نه از پستانداران برخاسته است. تکامل از طریق انتخاب طبیعی کلید دسته بندی طبیعی بود.
سپس داروین به سراغ ریخت‌شناسی یا کالبدشناسی جانوران رفت. از زمان ارسطو پی برده بودند که همریختی‌هایی(همانندی‌هایی در جانورانی با تبارهای گوناگون) میان استخوانهای جانوران مختلف وجود دارد. به نظر می‌رسد اندامهای جلویی اسب، انسان، خوک دریایی و موش کور – صرف نظر از بالهای خفاش‌ها و پرندگان – با یک نقشه ساخته شده‌اند هر چند کارکردهایشان ناهمسان است. چرا باید این جور باشد؟ آیا صرفا بدین سان بوده که خدا به گونه‌ای بوالهوسانه برآن شده که با یک الگو کار کند و هر چیزی را طبق آن بسازد؟ استدلال داروین این بود که این همانندی‌ها که امروزه با عنوان همساختی‌ها شناخته می‌شود، نتیجه تکامل از طریق انتخاب طبیعی بوده است. در ابتدا شکل نیاکانی وجود داشت؛ سپس در گذر سالها انتخاب طبیعی سبب شده تا تک تک جانداران ویژگیهای منحصر به فردشان را پیدا کنند؛ صد البته الگوی یکسانی نیز در کار نبوده است. ما ترکیب خوبی داریم از آن چه که به طور سنتی «همساختاری»(به معنای مشابهت شکل) نامیده می‌شد، با «ناهمکارکردی» به معنای تفاوت کارکرد.
(شکل ۴-۳) همساختی‌ها میان اندامهای جلویی مهره داران در گونه‌های متفاوت.
در حقیقت داروین زمانی که قبل‌تر/ چندی پیشتر درباره مشکلات ظاهری نظریه‌‌اش بحث می‌کرد به نکته کلی‌تری اشاره کرده بود.
این مطلب عموما پذیرفته شده است که همه جانوران بر بنیاد دو قانون بزرگ شکل گرفته‌اند: همساختاری و ناهمکارکردی. منظور از همساختاری شباهت بنیادین در ساختار است. ما این قانون را در جانوران همرده می‌بینیم که البته یک‌سره مستقل است و غیرمرتبط با عادات زندگانی شان. در نظریه من همتباری همساختاری را توضیح می‌دهد. مفهوم «ناهمکارکردی» که اغلب کویر به آن تأکید می‌کرد، کاملا به وسیله انتخاب طبیعی توضیح داده می‌شود. زیرا انتخاب طبیعی یا اکنون با سازگار شدن قسمتهای مختلف هر جاندار با جاندار دیگر و جهان بی جان عمل می‌کند و یا با سازگار شدن آنها در طول زمانهای طولانی گذشته.
در اواخر کتاب، داروین با خرسندی به موضوع جنین‌شناسی می‌پردازد. زیست‌شناسان آلمانی، به ویژه کارل إرنست فون بایر، همانندیهای شایگانی میان جنین جانورانی که در بزرگسالی خیلی با هم تفاوت دارند نشان داده بودند، برای مثال انسان و مرغ. چرا باید این طور باشد؟ داروین به سادگی استدلال کرد که این حقیقت نشانه همتباری است. انتخاب طبیعی، جنین‌ها را از هم جدا نمی‌کند زیرا آنها در زهدان یا تخم حفظ می‌شوند؛ امّا بر بالغان تأثیر می‌گذارد. در این مرحله داروین از استدلال هرشلی، علت واقعی بهره می‌برد و نشان می‌دهد که پدیده‌های بسیار همانندی در جهان پرورش دهندگان جانوران می‌توان یافت: پرورندگان سگ و اسب به بزرگسالی شان اهمیت می‌دهند نه به بچگی جانوران. داروین پی برد که چنانکه انتظار می‌رود توله بولداگ و سگ تازی بسیار بیشتر از بزرگسالی شان به یکدیگر شبیه‌اند. به همین ترتیب کره اسبهای گاری و کره اسبهای مسابقه بیشتر از بزرگسالی شان به هم می‌مانند. این حقیقت موضع داروین را به خوبی تأیید می‌کند، به ویژه ازین رو که خود پرورندگان انکار کرده بودند که این طور است! داروین می‌نویسد:
برخی از نویسندگانی که درباره سگها مطلب نوشته‌اند معتقدند که بولداگ و سگ تازی که از نظر ظاهری بسیار متفاوت‌اند حقیقتا خویشاوندان بسیار نزدیک یکدیگرند و احتمالا از نژاد وحشی یگانه‌ای، تبار گرفته‌اند: ازین رو من کنجکاو بودم ببینم توله‌هاشان چقدر با هم تفاوت دارند: پرورندگان به من می‌گفتند: آنها به اندازه پدرو مادرانشان با هم تفاوت دارند. در نگاه اول اینطور به نظر می‌رسید. ولی در حقیقت زمانی که ما سگ‌های بزرگ‌سال را با توله‌های شش روزه‌شان می‌سنجیم دریافتم که توله‌ها تقریبا به طور کامل تفاوت نسبی مورد نظر را فرادست نیاورده‌اند. به همیت ترتیب دوباره به من گفته شد که کره‌اسب‌های گاری و کره‌اسب‌های مسابقه به اندازه اسبهای بزرگ‌سال با هم اختلاف دارند: و این حقیقت مرا بسیار شگفت زده کرد. زیرا فکر می‌کردم احتمالا تفاوت میان این دو نژاد باید به طور کامل از طریق انتخاب مصنوعی ایجاد شده باشد: ولی پس از انجام دادن اندازه‌گیری‌های دقیق روی مادیا‌‌ن‌ها و کره‌های سه روزه اسب مسابقه و اسب پروزن گاری‌کش پی بردم کره‌ها به هیچ وجه به طور کامل تفاوت‌های نسبی شان را به دست نیاورده اند.
شکل‌گیری جنین
۱- شکل دست راستی: جنین انسان از اکر. شکل دست چپی سگی از بیچوف
الف) جلوی مغز، نیمکره‌های مغز و غیره چ ) دومین قوس احشایی
ب) مغز میانی، اجسام چهارقلو. ح ) ستون‌های فقرات و ماهیچه‌ها در فرایند پیشرفت
پ) مغز خلفی، مخچه، پیاز مغز. خ ) اندام قدامی
ت ) چشم. د ) اندامهای خلفی
ث ) گوش. ذ ) دم یا استخوان حلقوی
ج ) نخستین قوس احشایی
در سمت راست، جنین انسان و در سمت چپ، جنین سگ
هماهنگی استدلالها کامل شده بود. داروین تکامل از طریق انتخاب طبیعی را در بخش‌های گوناگون علوم زیستی نشان داده بود. متقابلا تبیین‌ها حقیقت علت واقعی داروینی یا انتخاب طبیعی را نشان می‌کند. داروین می‌نویسد:
نغز است که/ بیایید درباره بیشه انبوهی فکر کنیم که با گیاهان فراوان از گونه‌های مختلف پوشیده شده است با پرندگانی که روی بوته‌ها در حال خواندن‌اند. با حشرات گوناگونی که آن اطراف بال می‌زنند و کرم‌ها در زمین نمناک می‌خزند و تا منعکس کنند که این شکلهای استادانه ساخته شده، که بسیار با هم تفاوت دارند و به یکدیگر وابسته‌اند، در رفتاری بسیار پیچیده از طریق قانونهایی پدیده آمده‌اند که ما را فراگرفته‌اند. این قوانین گرفته شده‌اند بزرگترین احساس که رشد با تولید مثل هستند … میزان افزایش بسیار بالاست که به تنازع بقا می‌انجامد و به عنوان پیامد انتخاب طبیعی شامل بودن، انشعاب شخصیت و انقراض شکلهای کمتر تکامل یافته. بدین سان از جنگ طبیعت از قحطی و مرگ، عالی‌ترین جانداران ما توانا به باردار شدنیم، تولید جانوران عالی‌تر مستقیما دنبال می‌شود. در این دیده به زندگی شکوهی پنهان است با قدرتهای بسیارش در اصل به چند شکل یا یک شکل منجر می‌شود: و این موضوع در حالی است که این کره دارای چرخه است که شامل قانون ثابت جاذبه است از ساده ساده به شکلهای بی پایان اولیه به زیباترین و شگفت‌ترین و چیزی که هستند تکامل یافته.
در فصل بعدی خواهیم دید که دیگران به نویافته‌های داروین چه واکنشی نشان دادند.
[1] Columba livia