گونههای ویرایش
۱- فنی: نشانههای سجاوندی
۲- زبانی: نادرستیهای زبانی
۳- علمی: نادرستیهای علمی
۲-۱- بهکرد خطاهای دستوری، ساختاری و جملهبندی؛ برای نمونه، در جمله «مایه افتخار من است که از تجربیات شما بهرهمند و در کارهایم از آنها استفاده کنم»، باید بعد از «بهرهمند»، از کارواژ (فعل) «شوم» استفاده کنیم؛ زیرا «بهرهمند کنم»، معنایی ندارد. پس یکی از هدفهای ویرایش زبانی-ساختاری، پیشگیری از ستردن نادرست فعلها در جمله است. نمونهای دیگر، میتوان به کاربرد درست «را»ی مفعولی بعد از مفعول اشاره کرد.
۲-۲- بهکرد متن از دید زبان معیار و یکدست کردن زبان نوشته؛
۲-۳- ابهامزدایی از عبارتهای نارسا، گنگ، ناساز، نامفهوم و عامیانه؛
۲-۴- گزیدن برابرهای مناسب برای واژگان غیرفارسی، ستردن واژگان، تعبیرها و فرواژهها (اصطلاحات) و عبارتهای تکراری، آگنه، واژههای عامیانه، نارسا و ناساز؛
۲-۵- کوتاه کردن جملههای دراز؛
۲-۶- سادهسازی و روانسازی متن از دید جملهبندی؛
۲-۷- گزینش واژگان فارسی و برابرهای مناسب.
غلطهای رایج
تفاوت «هست» و «است»
■ هست: وجود دارد (فعل تام)
مانند: می هست و درم هست و بت لاله رخان هست / غــم نیست و گــر هست نصیـب دل اعــداست (رودکی)
گردانش فعل «هستن»: هستم، هستی، هست، هستیم، هستید، هستند.
■ است: بدون معنایی روشن، (فعل اسنادی؛ فعل کمکی)
الف) اسناد مسند به نهاد است. (فعل اسنادی یا ربطی)
مانند: آشکار است ستمکاری دهر / زخم بس هست، ولی مرهم نیست (فعل اسنادی)
ب) کمک به گردانش کارواژ دیگری. (فعل کمکی)
مانند: صبح تا آستین برافشانده است / دامن عنبر تر افشانده است (فعل کمکی)
گردانش فعل «استن»: ام، ای، است، ایم، اید، اند.
منفی «هست» و «است»: نیست.
مانند: سخنی نیست که خاموشی از آن بهتر نیست (فعل تام)
نیست علمی که فراموشی از آن بهتر نیست
■ لغزشهای رایج
این گل زیبا هست. (نادرست) / این گل زیبا ست. (درست)
این گلها زیبا هستند. (نادرست) / این گلها زیبایند. (درست)