ب) سبک نثر
از آغاز سلطنت ناصرالدین شاه تا پدید آمدن مشروطیت نثر فارسی که از زمان قائم مقام فراهانی تا حدودی از پیچیدگی فاصله گرفته بود، به سمت سادگی و روانی پیش رفت و لغات دشوار در آن کمتر شد. درونمایه نثر نیز که در سال‌های نزدیک به انقلاب مشروطه، آزادی و آزادی خواهی، سنت شکنی و تجددخواهی بود، در این دوره با لحنی آرام تر ادامه یافت.
● از آغاز سلطنت ………… تا پدید آمدن مشروطیت نثر فارسی که از زمان قائم مقام فراهانی تا حدودی از پیچیدگی فاصله گرفته بود، به سمت سادگی و روانی پیش رفت. ـ ناصرالدین شاه
ویژگی‌های نثر
■ سطح زبانی: در نثر این دوره واژه‌ها و ترکیب‌های عربی ناآشنا کمتر می‌شود و به دلایل گوناگون بسیاری از لغات انگلیسی، ترکی، فرانسوی و … به نثر فارسی وارد می‌شود و برخلاف نثر دوره‌های پیش، عبارت‌های وصفی دور و دراز و لفظ پردازی‌های بیجا در نامه‌ها و نوشته‌ها کاهشی آشکار می‌یابد.
● عبارت وصفی: عبارت وصفی یا وجه وصفی آن است که فعل به‌جای این‌که یکی از صیغه‌های صرفی باشد به صورت صفت مفعولی بیاید؛ مانند: ■ دوستم از راه رسید و ما را دید و با همگان احوالپرسی کرد.(درست) ■ دوستم از راه رسیده و ما را دیده با همگان احوالپرسی کرد. (عبارت وصفی)
نثر این دوره ساده و قابل فهم است. در ساختار و ترکیب دستوری کلام نیز جمله‌ها درست تر و با طبیعت زبان هم آهنگ تر می‌شود.
■ سطح ادبی: نثر فارسی در دوره بیداری قید و بندهای نثر مصنوع و فنی را کنار می‌گذارد و گزارشی و ساده می‌شود.
صنایع ادبی از نثر جدا می‌شود و نثر در خدمت بیان خواست و آمال مردم به شکلی پویا ظاهر می‌گردد. / آمال: ج أمل، آرزو، آرمان
یکی از ضعف‌های تکنیکی در اغلب داستان‌های دوران مشروطه، حضور راوی سوم شخص در بعضی صحنه‌های داستان و سخن گفتن او با خواننده است که امروزه کاربرد چندانی ندارد.
● زاویه دید: ۱- اوّل شخص ۲- سوم شخص یا دانای کل
● یکی از ضعف‌های تکنیکی در اغلب داستان‌های دوران مشروطه … در بعضی صحنه‌های داستان و سخن گفتن او با خواننده است. – حضور راوی سوم شخص. (نهایی، دی97(
اکثر نویسندگان این دوره، داستان را مطابق ذوق عامه مردم می‌نوشتند و سبک نویسندگی آنان مطابقت کاملی با ادبیات داستانی جدید نداشت.
■ سطح فکری: به طور کلی درون مایه‌هایی که برای شعر دوره بیداری بیان شد، در نثر نیز مورد توجّه نویسندگان بوده است.
نثر در دوران مشروطه با ویژگی‌هایی چون نوگرایی، تجددخواهی و آزادی طلبی و با هدف تأثیر بر عامه مردم گسترش یافت؛ بنابراین محتوای انواع نثر، معطوف به همین درون مایه‌ها بود.
از شاخه‌های ارزنده‌‌ای که در نثر عصر بیداری چشم نواز است، طنز سیاسی – اجتماعی است.
● از شاخه‌های ارزنده‌‌ای که در نثر عصر بیداری چشم نواز است، ………… است. – طنز سیاسی – اجتماعی (نهایی خارج کشور خرداد ۱۴۰۰)
● نثر دوران مشروطه با ویژگی‌هایی چون نوگرایی، تجددخواهی و آزادی‌طلبی و با هدف ………… گسترش یافت. – تأثیر بر عامه مردم (نهایی؛ خرداد ۹۹)
دشمنی با استعمار و استبداد نیز یکی از موضوعاتی بود که در نثر روزنامه‌‌ای بسیار مورد توجّه قرار گرفت.
بسیاری از نثرهای دوره بیداری به ویژه نثر داستانی به موضوع تنفّر از خرافات می‌پردازد.
● بسیاری از نثرهای دوره بیداری به ویژه نثر داستانی به موضوع ………… می‌پردازد. ـ تنفّر از خرافات
حقوق مدنی زنان از جمله موضوعاتی است که در کنار تعلیم و تربیت نوین و همگانی بسیار مورد توجّه نویسندگان بوده است.
