فهرست
سخنی با دبیران، مدیران، گروه های آموزشی و اولیای دانش آموزان
برای تدریس این کتاب باید دورۀ آموزشی ضمن خدمت را گذرانده باشید؛ اگر به هر دلیل موفّق به گذراندن این دوره نشده اید؛ لازم است کتاب راهنمای معلّم را تهیّه کنید.
خدای را سپاس که به ما توفیق داد تا با نگارش این کتاب به نوجوانان کشور عزیزمان، خدمتی فرهنگی کرده باشیم.
این کتاب نخستین کتاب عربی از مجموعه کتاب های دورۀ اوّل متوسّطه می باشد که تدوین آن بر اساس تغییرِ نظام آموزشی صورت گرفته است.
رویکرد راهنمای برنامۀ درسی عربی «پرورش مهارت های زبانی به منظور تقویت فهم متون دینی و کمک به زبان و ادبیّات فارسی» است. شیوۀ کتاب، متن محوری است. انتظار می رود دانش آموز بتواند در پایان نیمسال اوّل تحصیلی، برخی عبارات و در پایان نیمسال دوم، متون سادۀ عربی را درست بخواند و معنای آنها را بفهمد. در این کتاب حدود ۴۰۰ کلمه به کار رفته است که در پایه های بعدی تکرار می شوند.
روخوانی در کتاب های جدید، اهمّیت ویژه ای دارد. دانش آموز باید بتواند درست بخواند و بفهمد تا درست ترجمه کند.
این کتاب در بیست درس تنظیم شده است که درس های هجدهم، نوزدهم و بیستم دورۀ آموخته های پیشین است.
درس اوّل تا پایان درس دوازدهم برای تدریس در نوبت اوّل است.
هر یک از درس های کتاب برای تدریس در یک جلسه است.
درس اوّل: در این درس دانش آموز با حروف الفبای عربی و تلفّظ درست حروف آشنا می شود.
درس دوم: در این درس معلّم به کلاس درس داخل می شود و چند کلمه و اصطلاح پرکاربرد در گفت وگو آموزش داده شده است. اسم اشارۀ هذا در این درس آموزش داده شده است.
درس سوم: دلایل آموختن زبان عربی در قالب یک گفت وگو آموزش داده شده است. ساختار آموزشی این درس اسم اشارۀ هذه است. سه درس آغازین کتاب بسیار آسان شروع شده است.
درس چهارم: داستان کوتاهی دربارهٔ ارزش دانش، زینت بخش آغاز درس می باشد؛ سپس اسم مذکّر و اسم مؤنث آموزش داده شده است.
درس پنجم: با پنج حدیث دارای اسم مثنّی آغاز شده است. آن گاه دانش آموز با اسم اشارهٔ مثنّی آشنا می شود.
درس ششم: آغاز درس با سخنان حکمت آمیز زینت یافته، سپس اسم اشارهٔ جمع آموزش داده شده است.
درس هفتم: آغاز درس با سخنان حکمت آمیز می باشد؛ سپس دو کلمهٔ پرسشی « أَ» و «هَلْ» آموزش داده شده اند.
درس هشتم: همانند سه درس پیشین، درس هشتم نیز با پنج حدیث آغاز شده است، سپس دانش آموز با کلمهٔ پرسشی «مَنْ» آشنا می شود.
درس نهم: پس از خواندن پنج حدیث، کلمهٔ پرسشی «ما» آموزش داده شده است.
درس دهم: دانش آموز پس از خواندن و ترجمهٔ پنج حدیث با کلمهٔ پرسشی «أَینَ» آشنا می شود.
درس یازدهم: از آنجا که هدف آموزشی این درس کلمهٔ پرسشی «کَمْ » است؛ لذا احادیثی برای آغاز درس برگزیده شده اند که دارای عدد هستند. همچنین عددهای اصلی یک تا دوازده آموزش داده شده اند.
درس دوازدهم: دانش آموز در این درس با کلمات و اصطلاحات مهم و پرکاربرد در گفت وگوهای روزانه آشنا می شود.
درس سیزدهم: این درس آغاز نیمسال دوم است. درس با مکالمه ای «بازار» آغاز می شود. فعل در ماضی اوّل و دوم شخص مفرد در متن و تمرینات درس آموزش داده می شود. هدف این نیست که صرفاً دانش آموز بتواند فعل ماضی بسازد؛ بلکه هدف این است که بتواند درست بخواند و درست ترجمه کند.
درس چهاردهم، متن درس، گفت وگویی کوتاه میان مادر و پسر همراه جملات حکیمانه است. ساختار درس نیز فعل ماضی سوم شخص مفرد است. همانند درس سیزدهم در این درس و دروس بعد، ساخت فعل ماضی، صرف کردن، تبدیل فعلی از مفرد به جمع یا حالات دیگرِ تبدیل کردن از اهداف آموزشی نیست.
درس پانزدهم: متن درس گفت وگویی تلفنی میان مادربزرگ و نوه اش است. فعل ماضی اوّل شخص جمع، به عنوان ساختاری جدید در متن درس و در تمرینات گنجانده شده است. همچنین ماضی منفی نیز در این درس آموزش داده می شود.
درس شانزدهم، متن درس دربارۀ یک خانوادۀ روستایی موفّق است. فعل ماضی دوم شخص جمع، ساختار درس شانزدهم است.
درس هفدهم، اکنون دانش آموز به اندازۀ کافی با کلمه و ساختار زبان عربی آشنا شده است، وقت آن است که با خواندن یک داستان، در این درس و داستان دیگری در درس بعدی آموخته هایش را بیازماید. پیام اخلاقی داستان، درس زندگی برای دانش آموز است. در این درس، فعل ماضی سوم شخص جمع، آموزش داده می شود و طیّ پنج درس کلّ ساختار ضمیر و فعل ماضی، آموزش داده شده است. همان گونه که یادآوری شد، هدف این کتاب این نیست که دانش آموز، فعل ماضی بسازد؛ بلکه هدف این است که فعل ماضی یا هر کلمۀ دیگری را درون جمله و با کمک قرائن ترجمه کند؛ مثلاً، دانستن ترجمۀ «شَرِبوا» بیرون از جمله سخت است؛ امّا ترجمۀ آن در جملۀ «هٰؤلاءِ الْْأَولادُ شَربِوا ماءً بارداً.» به کمک اجزای دیگر جمله به آسان و لذّت بخش است و هدف در آموزش و ارزشیابی این است که دانش آموز از کتاب لذّت ببرد.
درس هجدهم، گفت و گویی کوتاه در راهپیمایی اربعین است. در این درس، هیچ ساختار جدیدی آموزش داده نمی شود؛ تنها چند کلمۀ جدید می آموزد.
درس نوزدهم، در این درس، مانند درس هجدهم، هیچ ساختار جدیدی آموزش داده نمی شود. درس نوزدهم، آموزش نام روزهای هفته، فصل ها و رنگ ها است.
درس بیستم: دورهٔ همه قواعد کتاب زبان عربی پایۀ هفتم است.
مهم ترین توصیه ها دربارۀ شیوۀ تدریس و ارزشیابی این کتاب:
۱- آنچه باید سرلوحۀ کار معلّم قرار گیرد این است که دانش آموز در آغاز راه یادگیری زبان عربی می باشد. لازم است به مطالبی که در کتاب آمده است، بسنده کند و مطلب اضافه ای به او آموزش ندهد؛ زیرا آنچه را او باید بیاموزد به تدریج و طیّ سال های آینده فراخواهد گرفت.
۲- کار عملی در این کتاب تهیۀ انواع کاردستی نیست؛ بلکه کارهایی مانند مکالمه، نمایش، سرود، ترجمۀ تصویری و داستان نویسی است، یعنی دانش آموز باید آموخته هایش را در قالب سخن گفتن یا نوشتن ارائه کند.
۳- از طرح سؤالاتی در زمینۀ ترجمۀ فارسی به عربی خودداری شود؛ زیرا از اهداف کتاب نیست. دانش آموز باید بتواند جملۀ عربی را بخواند و ترجمه کند و البتّه قدرت تشخیص نیز داشته باشد. در کتاب از او «ساختنِ جملۀ عربی» خواسته نمی شود (در بخش مکالمه، یعنی پاسخگویی به کلمات پرسشی این استثنا وجود دارد؛ زیرا در مکالمه باید بتواند پاسخ کوتاه دهد که انتظار در حدّ یک یا نهایتاً دو کلمه است و در این بخش، نظر به لزوم سرعت عمل در پاسخگویی، رعایت دقیق ظرافت های دستوری مدّ نظر نیست(.
۴- رونویسی بخش های کتاب در هیچ یک از سه کتاب عربی دورۀ اوّل متوسّطه لازم نیست.
۵- در بسیاری از جاهای کتاب، جای کافی برای نوشتن ترجمه و حلّ تمرین نهاده شده، تا نیازی به دفتر تمرین نباشد. هر چند استفاده از کتاب کار در آموزش عربی مناسب است؛ امّا تجربه نشان داده است که اغلب کتاب های کار، نه تنها موجب تسهیل آموزش نمی شوند؛ بلکه مسیر آموزش را منحرف می کنند. لذا دفتر تألیف استفاده از کتاب کار را توصیه نمی کند.
در پایان، برای همۀ همکاران آرزوی موفّقیت داریم.