نگارش (۳)

فهرست

پیشگفتار

زبان فارسی، حافظ وحدت اقوام ایرانی و ابزار انتقال فرهنگ ایرانی ـ اسلامی است و به تعبیر دقیق و زیبای مقام معظم رهبری، «رمز هویت ملی ماست.» پایایی، پویایی و گسترش این زبان به آفرینش متنهای ماندگار وابسته است. قله‌های سرافرازی چون فردوسی، مولوی، سعدی و حافظ از آفریدگاران بزرگ متون ارزشمند فارسی هستند.

اگر زبان را دارای دو جنبۀ گفتاری و نوشتاری بدانیم، معمولاً زبان نوشتاری نزد اکثر افراد اهمیت بیشتری از زبان گفتاری دارد، زیرا نوشتار سنجیده‌تر از گفتار است و هنگام نوشتن امکان تأمل، سنجش و تجدیدنظر بیشتر وجود دارد. از طرف دیگر آثار معتبر ادبی و متون مذهبی و میراث فرهنگی از راه نوشتار در دسترس جامعه قرار می‌گیرد.

هرکتاب، درحقیقت، تجربه‌ای از نوشتن را به همراه دارد. خواندن دقیق کتابهای مناسب، میتواند سرمشق درستاندیشی و آساننویسی باشد؛ به بیان دیگر نوشتن، فرزند خواندن است و هر چه بیشتر بخوانیم، توانایی‌های ذهن ما بیشتر و نوشتن برای ما آسان‌تر می‌شود.

کتاب حاضر شامل شش درس است که با آموزش سالهای گذشته پیوند داشته و در جهت تکامل آنها سازماندهی شده است. مجموعۀ درسهای کتاب در دو حوزه ارائه می‌شود: نخستین حوزه قلمرو ادب است؛ شامل خاطره‌نگاری، قطعه و نثر ادبی. حوزۀ دوم قلمرو نوشته‌های ساختارمند و علمی است؛ شامل نامه نگاری و مقاله‌نویسی. در این کتاب نیز به سیاق کتابهای نگارش پیشین، نویسنده برای نوشتن، مراحل پیش از نوشتن، نوشتن و پس از نوشتن را طی می‌کند؛ به بیان دیگر همۀ فرایندهای تولید متن که در سالهای گذشته آموختیم، در این کتاب نیز لازم است.

در هر درس، بعد از متن آموزشی، کارگاه نوشتن در سه بخش «تشخیص»، «تولید متن»، «ارزیابی»، همراه با آموزش مهارت‌های «حکایت نگاری»، «مثل‌نویسی» و «شعرگردانی» سازماندهی شده است. فعالیتهای «کارگاه نوشتن» با نظمی علمی و آموزشی به دنبال هم آمده‌اند: فعالیت شمارۀ یک با هدف تقویت توانایی بازشناسی و تشخیص، فعالیت شمارۀ دو با هدف تقویت توانایی نوشتن و تولید متن و فعالیت شمارۀ سه با هدف تقویت داوری و توانایی بررسی، تحلیل و نقدنویسی طراحی شده است. «حکایت‌نگاری،» بخشی دیگر از فعالیت‌هاست. در حکایت‌نگاری، تأکید بر بازنویسی به زبان ساده و ساده‌نویسی است. « مثل‌نویسی»، تمرینی برای بازآفرینی و گسترش مثل است. در مثل‌نویسی، دانش آموزان با افزودن شاخ وبرگ به اصل مثل، نوشتۀ جدیدی را خلق می‌کنند. «شعرگردانی»، از دیگر فعالیت‌های نگارشی است که موجب تحکیم آموزه‌های ادبی و تقویت توانایی بازگردانی مفاهیم بلند ادبی به نثر معیار فارسی می‌شود. حکایت، مثل و شعر در بارورسازی ذهن و زبان و پرورش حافظه و تقویت خوب سخن گفتن و زیبا نوشتن، بسیار مؤثّر است.

دربارۀ ارزشیابی این کتاب باید یادآور شویم که رویکرد برنامه و محتوای کتاب، «مهارتی» است؛ یعنی برای کسب مهارت نوشتن، ضروری است فرایند آموزش، زایش و بارش فکری، سازماندهی ذهنی، تولید، تمرین و تکرار طی شود. بدین سبب این درس، کاملا مهارتی و عملی است و در ارزشیابی از آن، جایی برای طرح پرسشهای دانشی و حفظ کردنی نیست. یکی از اصلی‌ترین دلایل کم بودن حجم و تعداد درسها نیز همین است؛ کمتر حرف بزنیم و بیشتر به نوشتن، فرصت بدهیم.

گروه زبان و ادب فارسی

دفتر تألیف کتابهای درسی عمومی و متوسطۀ نظری