فرهنگ ریشه شناسی

ریشه شناسی از زیربخشهای دانش زبانشناسی است که به بررسی شیوه شکل گرفتن واژه ها، ریشه آنها و سیر تاریخی دگرگونی و دیگرگشت آنها می‌پردازد.

معادل انگلیسی لغت ریشه شناسی

در زبان انگلیسی برای واژه‌ «ریشه شناسی» از واژه اتیمولوژی (Etymology) استفاده می‌شود. این لغت در اصل از واژه یونانی Etymon وام گرفته شده که ترجمه آن «معنای واقعی» است. می‌توان معنای لغوی اتیمولوژی را شناخت معنای واقعی دانست. مفهوم اصطلاحی اتیمولوژی در زبان انگلیسی هم به درست ریشه شناسی است و در این دانش، زندگی، بالش و دگرگونی، زایش و مرگ واژگان بررسی می‌گردد.

تفاوت ریشه شناسی عامیانه با ریشه شناسی علمی

ریشه شناسی به دو شکل به انجام می رسد. نخست شکل علمی آن که با کاوش های تطبیقی تاریخی گسترده انجام می‌شود و دیگری ریشه شناسی عامیانه که با داستان پردازی های عامیانه شکل می‌گیرد.

برای نمونه برخی از مردم واژه «خدا» را از ریشه «خود آ»‌ می شمارند. در صورتی که واژه خدا هیچ پیوندی با «خودآمدن» ندارد. این گونه ریشه شناسی های عامیانه، هیچ نوع زمینه علمی ندارند و صرفاً در بنیاد به جستجوی همسانی های ظاهری واژگان است.

برای آشنایی با ریشه شناسی علمی، می‌توان واژه «آوردن» را نمونه آورد.

پیشوند آ / اَ در زبان فارسی برای نفی کردن به کار می‌رفته و همسنگ a / ab در انگلیسی است. بردن و آبُردَن ناساز یکدیگرند. بعدها برای ساده سازی، آبردن به آوُردن و سپس به آوَردن تبدیل شده است.

همچنین «مُرداد» ریشه در مَر به معنای مرگ و مردن دارد و امرداد به معنای «نامیرا»است؛ البته ما از سر کم کوشی، امرداد را کوتاه کرده ایم و آن را مرداد به زبان می‌آوریم.

به هر حال ریشه شناسی می‌تواند روشنگر و آموزنده باشد و به کمک تاریخ نگاران و باستان شناسان بیاید تا ریشه های تمدن بشری و همکنشی های انسا‌ن‌ها با یکدیگر در درازنای تاریخ را بهتر و دقیق‌تر واکاوی کنند.

ریشه شناسی واژگان پارسی

ناخدا

واژه ناخدا از دو پاره «نا» و «خدا» ساخته شده است. «نا» کوتاه شده ناو به معنای کشتی است و خدا در زبان فارسی در معنای دارنده و صاحب به کار می رفته است؛ پس ناخدا به معنای دارنده و راننده کشتی است.