کارگاه تحلیل فصل۱(علوم۳)

۱- کدام یک از بیت های زیر دارای پایه های آوایی ناهمسان است؟ نشانه های هجایی و وزن هر یک را بنویسید.

الف) ترک گدایی مکن که گنج بیابی / از نظر رهروی که در گذر آید (حافظ) = وزن ناهمسان

پایه های آواییتر  کِ  گِ  دایی  بِ  کُن کِگَن  ج بِ یابی
پایه های آواییاز  نَ  ظَ  رِ رَه  رُ  وی  کِدَر  گُ  ذَ  رایَد
نشانه های هجایی-UU--U-U-UU-
وزنمفتعلنفاعلاتمفتعلنفع

ب) بیا عاشقی را رعایت کنیم / ز یاران عاشق حکایت کنیم (سید حسن حسینی) = وزن همسان

پایه های آواییبِ  یا  عاشِ  قی  را رَ  عا یَتکُ  نیم
پایه های آواییزِ  یا  را نِ  عا  شِقحِ  ما  یَتکُ  نیم
نشانه های هجاییU – –U – –U – –U-
وزنفعولنفعولنفعولنفعل

پ) گشت یکی چشمه ز سنگی جدا / غلغله زن، چهره نما، تیزپا (نیمایوشیج) = وزن همسان

پایه های آواییگَش  ت  یِ  کیچَش  مِ  زِ  سَن گی  جُ  دا
پایه های آواییغُل  غُ  لِ  زَن چِه  رِ  نِ  ماتی ز  پا
نشانه های هجایی-UU--UU--U-
وزنمفتعلنمفتعلنفاعلن

ت) دلا بسوز که سوز تو کارها بکند / نیاز نیم شبی دفع صد بلا بکند (حافظ) =  وزن ناهمسان

پایه های آواییدِ  لا  بِ سوز  کِ  سو  زِ تُ  کا ر هابِ  کُ  نَد
پایه های آوایینِ  یا  زِ  نی م  شَ  بی  دَفعِ  صَد  بَ  لابِ  کُ  نَد
نشانه های هجاییU – U-U U – –U – U-U U –
وزنمفاعلنفعلاتنمفاعلنفعلن

۲- نشانه های هجایی بیت های زیر را به دو صورت دسته بندی کنید. پس از تعیین پایه های آوایی، وزن هر یک را بنویسید.

الف) دانست که دل اسیر دارد / دردی نه دواپذیر دارد (نظامی)

پایه های آواییدا  نِس تکِ  دِل  ا  سی ر  دا  رَد
پایه های آواییدَر  دی  نَ دَ  وا  پَ  ذیر  دا  رَد
نشانه های هجایی–UU -U –U – –
وزنمفعولمفاعلنفعولن

مستفعل فاعلات مستف

ب) دی شیخ با چراغ همی گشت گرد شهر / کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست (مولوی)

پایه های آواییدی  شی  خ  با  چِ  را  غ هَ  می گَش  تگِر  دِ  شَهر
پایه های آواییکَز دی  وُ دَد  مَ  لو  لَمُ  اِن  سا  نَما  رِ  زوست
نشانه های هجایی–U– U- UU – – U– U-
وزنمفعولفاعلاتمفاعیلفاعلن

مستفعلن مفاعل مستفعلن فعل

پ) دنیا نیرزد آن که پریشان کنی دلی / زنهار بد مکن که نکرده است عاقلی (سعدی)

پایه های آواییدُن  یا  نَیَر  زَ دان  کِ پَ  ری شان کُنی  دِ  لی
پایه های آواییزِن  ها  ر   بَد  مَ  کُن  کِنَ  کَر  دَس  تعا  قِ  لی
نشانه های هجایی–U– U- UU – – U– U-
وزنمفعولفاعلاتمفاعیلفاعلن

مستفعلن مفاعل مستفعلن فعل

ت) آبی تر از آنیم که بی رنگ بمیریم / از شیشه نبودیم که با سنگ بمیریم (شهید محمّد عبدی)

پایه های آواییآ  بی  تَرَ  زا  نی  م کِ  بی رَن  گبِ  می  ریم
پایه های آواییاز  شی  شِ نَ  بو  دی  مکِ  از  سَن  گبِ  می  ریم
نشانه های هجایی–UU–UU–UU–
وزنمفعولمفاعیلمفاعیلفعولن

مستفعل مستفعل مستفعل مستف

۳- آرایه های مراعات نظیر، تلمیح و تضمین را در بیت های زیر مشخص کنید.

الف) شعاع درد مرا ضرب در عذاب کنید / مگر مساحت رنج مرا حساب کنید (قیصر امین پور)

مراعات نظیر: شعاع، ضرب، مساحت، حساب؛ درد، عذاب، رنج

ب) بی تربیت آزادی و قانون نتوان داشت / «سعفص «نتوان خواند نخوانده «کلمن» را  (ملک الشعرا بهار)

مراعات نظیر: سعفص، کلمن

پ) همچو فرهاد بود کوه‌کنی پیشه ما / کوه ما سینه ما ناخن ما تیشه ما  (ادیب نیشابوری)

مراعات نظیر: فرهاد، کوه‌کنی، کوه،‌ تیشه ؛ سینه، ناخن/ تلمیح: داستان شیرین و فرهاد

ت) دستم نداد قوت رفتن به پیش دوست / چندی به پای رفتم و چندی به سر شدم (سعدی)

مراعات نظیر: دست، پا، سر

ث) چند آن همه دیروز؟ چرا این همه امروز / دستی به فراوانی فردا برسانیم  (محمدرضا روزبه)

مراعات نظیر: دیروز، امروز، فردا

ج) بیداری زمان را با من بخوان به فریاد / ور مرد خواب و خفتی »رو سر بنه به بالین، تنها مرا رها کن « (محمدرضا شفیعی کدکنی)

مراعات نظیر: خواب و خفتی، بالین، سر/ تضمین: «رو سر بنه به بالین، تنها مرا رها کن« شعر مولانا

۴- شعر زیر را از نظر ویژگی های تاریخی دوره بیداری بررسی نمایید.

ای مرغ سحر چو این شب تار / بگذاشت ز سر سیاهکاری

و ز نفحه روح بخش اسحار / رفت از سر خفتگان خماری

بگشود گره ز زلف زر تار / محبوبه نیلگون عماری

یزدان به کمال شد پدیدار / و اهریمن زشت خو حصاری

یاد آر ز شمع مرده یاد آر (علی اکبر دهخدا)

دهخدا از نویسندگان روزگار بیداری است. این شعر در سوگ دوستش میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل سروده شده است. درومایه شعر سیاسی اجتماعی است.

۵- شعر زیر را از نظر آرایه های بدیع معنوی بررسی کنید.

غلغلی انداختی در شهر تهران ای قلم / خوش حمایت می کنی از شرع قرآن ای قلم

گشت از برق تو ظاهر نور ایمان ای قلم / مشکلات خلق گردد از تو آسان ای قلم

نیستی آزاد در ایران ویران ای قلم  (سید اشرف الدین گیلانی)

بدیع معنوی: مجاز: قلم مجاز از نویسنده است / تهران: مجاز از ایران / مراعات نظیر: شرع، قرآن، ایمان؛ برق، نور / تلمیح به آیه «ن وَ القلمِ و ما یَسطُرون» / تضاد: مشکلات، آسان

پی دی اف کارگاه تحلیل فصل ۱

کارگاه تحلیل فصل۱(علوم۳)(آپارات)

کارگاه تحلیل فصل۱(علوم۳) (یوتیوپ)