الدرس الرابع: آداب الکلام

﴿یا أیُها الذین آمنوا اتقوا الله و قولوا قولاً سدیداً﴾

ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده اید، از خدا پروا کنید و سخنی استوار بگویید.

للکلام آداب یجب على المُتکلّم أن یعمّل بها و یدعُوَ المُخاطبین بکلام جمیل إلى العمل الصالح، وَ أن لا یجادلهم بتعنّت.

ترجمه: سخن گفتن، آدابی دارد که گوینده باید به آنها عمل کند و با سخنی زیبا شنوندگان را به کار درست فرابخواند و به قصد مچ‌گیری با آنها نستیزد.

﴿أدع إلى سبیل ربک بالحکمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتی هی أحسَنَ﴾

ترجمه: بادانش و اندرز نیکو به سوی راہ پروردگارت فرا بخوان و با آنان باشیوہ ای که نیکوتراست بستیز.

و یجب أن یکون عاملاً بما یقول، حتى یُغیّر سلوکهم، ﴿فلم تقولون ما لا تفعلون﴾

ترجمه: و باید که به آنچه می گوید رفتار کند تا رفتارشان را تغییر دهد، (چرا چیزی را می گویید که به آن رفتار نمی کنید؟)

و یجب أن یُسَلّم قبل التکلّم «السّلام قبل الکلام.» الإمام الصّادق

ترجمه: و باید که پیش از سخن گفتن سلام کند «سلام کردن پیش از سخن گفتن است.»

کما یجب آن یکون کلامُهٔ لیناً علی قدر عقول المُستمعین، لکی یقنعهم و یکسب مودّتهم.

ترجمه: همان گونه که باید سخن او نرم و فراخور خرد شنوندگان باشد تا آنان را قانع کند و دوستی ایشان را به دست آورد.

«کلم الناس على قدر عُقولهم.» رسول الله “، و «عؤد لسانک لین الکلام .» امام علی

ترجمه: با مردم به اندازهٔ خردشان سخن بگو، پیامبر خدا؛ و زبانت را به نرمی سخن عادت بدہ. امام علی

و علیه أن لا یتکلم فی ما لیس له به علم، ﴿و لا تقف ما لیس لک به علم﴾

ترجمه: و باید در چیزی که در آن دانشی ندارد سخن نگوید. (از چیزی که بدان آگاهی نداری پیروی مکن)

و علیه أن لا یتدخل فی موضوع یُعرّض نفسه للتهم: «إتقوا مواضع التهم» رسول الله

ترجمه: و باید در موضوعی داخل نشود که خود را در معرض تهمت قرار دهد. «از جایگاه های تهمت بپرهیزید»

المتکلم یعرف بکلامه. «تکلموا تعرفوا، فان المرء مخبوء تحت لسانه.» الامام علی

ترجمه: سخنگو با سخنش شناخته می شود. «سخن بگویید تا شناخته شوید؛ زیرا انسان زیر زبانش پنهان است».

فی بعض الأوقات قدره الکلام أقوى من السلاح. «ربّ کلام کالحسام.» الإمام علی

ترجمه: در برخی اوقات، قدرت سخن از جنگ افزار نیرومندتر است. «چه بسا سخنی مانند شمشیر باشد».

و ربّ کلام یجلب لک المشاکل. «فکر ثم تکلم تسلم من الزلل» الامام علی

ترجمه: و چه بسا سخنی که برایت گرفتاری به بار می آورد. «فکر کن، سپس سخن بگو تا از لغزش در امان بمانی».

یجب على الإنسان الاجتناب عن ذکر الأقوال التی فیها احتمال الکذب. «لا تُحدّث بما تخاف تکذیبه .» الإمام علی

ترجمه: انسان باید از ذکر سخنانی که در آن احتمال دروغ هست دوری کند. «چیزی را نگو که از تکذیب آن می ترسی».

طوبى لمن لا یخاف الناس من لسانه.

ترجمه: خوشا به حال کسی که مردم از زبانش نمی ترسند.

«من خاف الناس من لسانه فهو من أهل النار» رسول الله

ترجمه: «هرکس مردم از زبانش بترسند از اهل آتش (دوزخیان) است»

و من آداب الکلام قلته، «خیر الکلام ما قلّ و دلّ.» امام علی

ترجمه: و از آداب سخن کمی آن است. «بهترین سخن، آن است که کم باشد و راهنمایی کند».

وقف رجل جمیل المظهر أمام سقراط یفتخر بملابسه و بمظهره، فقال له سقراط: تکلم حتى أراک.

ترجمه: مردی خوش چهره فراروی سقراط ایستاد، درحالی که به جامه و ظاهرش می نازید. سقراط به او گفت: سخن بگو تا تو