فهرست
نشانی فیلمهای سعید جعفری در آپارات
https://www.aparat.com/jafarisaeed
تدریس خصوصی برای درس فارسی؛ عربی و علوم و فنون ادبی: ۰۹۳۷۶۷۹۷۸۵۲
پیشگفتار
سخنی با دبيران، گروه های آموزشی، مديران مدارس و اوليای دانش آموزان
شايسته است که دبير عربی برای تدریس این کتاب:
1- کتاب های عربی پايه های هفتم تا یازدهم را تدريس، يا مطالعه کرده باشد.
2- دورۀ آموزشی توجيهی ضمن خدمت اين کتاب را گذرانده باشد.
3- کتاب معلّم را با دقت کافی بررسی کرده باشد.
خداوند را سپاسگزاريم که به ما توفیق داد تا با نگارش آخرين کتاب عربی، زبان قرآن (1) ويژۀ پايۀ دهم رشته های ریاضی و فیزیک و علوم تجربی به جوانان كشور عزیزمان خدمتی فرهنگی ارائه کنيم.
رویكرد «برنامۀ درسی عربی» بر اساس «برنامۀ درسی ملّی» اين است:
«پرورش مهارت های زبانی به منظور تقويت فهم قرآن و متون دينی و کمک به زبان و ادبيات فارسی»
شيوۀ تأليف کتاب های عربی هفتم تا یازدهم متن محوری است. انتظار می رود دانش آموز پايۀ یازدهم بتواند در پايان سال تحصيلی، متون و آیات آسان قرآن، حديث و نيز ترکيبات و عبارات عربی متون نظم و نثر فارسی را در حد ساختارهای خوانده شده، درست بخواند و معنای آنها را بفهمد و ترجمه کند.
اين کتاب با توجّه به مصوبات اسناد بالادستی «برنامۀ درسی ملّی» و «راهنمای برنامۀ درسی» نوشته شده است. برنامۀ درسی ملّی، مهم ترين سند تألیف کتب درسی است. راهنمای برنامۀ درسی عربی نيز نقشۀ راه تأليف تمام کتاب های درسی عربی است.
کلمات کتاب های عربی هفتم تا یازدهم، پرکاربردترين واژگان زبان عربی است که در قرآن، حديث، روايات و زبان و ادبيات فارسی بسيار به کار رفته است.
هدف اصلی، فهم متون عربی به ويژه قرآن کريم و نيز متون دینی همانند احاديث، دعاها و متون ادب فارسی آميخته با واژگان عربی است.
از آنجا که يکی از چهار مهارت زبانی «سخن گفتن» است و به استناد برنامۀ درسی ملّی، مکالمات کوتاهی در کتاب گنجانده شده است؛ مکالمه بستری مناسب برای آموزش هر زبانی است و کلاس درس را جذّاب، شاداب، پر تحرک و فعّال می سازد؛ ولی هدف اصلی برنامۀ درسی عربی نيست.
مهم ترین تأکيدات دربارۀ شیوۀ تدریس و ارزشیابی كتاب:
(رعايت اين تأکيدات در کنکور و مسابقات علمی، امتحان نوبت اول و دوم و کتاب های کمک آموزشی الزامی است. اين نوشته به منزلۀ بخشنامۀ رسمی است.)
1- کتاب عربی زبان قرآن پايۀ دهم در هشت درس تنظیم شده است. هر درس را می توان در سه جلسۀ آموزشی تدريس کرد.
2- دانش آموز پايۀ دهم با اين ساختارها آشنا شده است:
◙ فعل های ماضی، مضارع، امر، نهی، نفی، مستقبل، معادل ماضی استمراری، ترکيب اضافی و وصفی، وزن و ريشۀ کلمات، اسم اشاره، کلمات پرسشی، و ساعت خوانی.
◙ در بخش وزن و حروف اصلی نيز با چند وزن معروف آشنا شده است.
◙ در ساعت خوانی فقط ساعت کامل، ربع و نيم آموزش داده شده؛ مثلاً «چهار و بيست و پنج دقيقه» آموزش داده نشده است.
3- درس اول دوره آموخته های پيشين است و در هفت درس ديگر نيز اين مرور انجام شده است.
4- در درس عددها آموزش داده می شود. در دورۀ اول متوسطه عددهای اصلی و ترتيبی تا دوازده آموزش داده شده است. در اين کتاب عددهای اصلی از يک تا صد و عددهای ترتيبی از يکم تا بيستم آموزش داده شده است. مباحث مطابقت عدد و معدود و ويژگی های معدود جزء اهداف آموزشی کتاب نيست.
5- دانش آموزان در دورۀ اول متوسطه با فعل های مجرد و مزيد در کتاب درسی آشنا شده اند و در تـمرينات فقط با صرف فعل های ثلاثی مجرد صحيح و سالم رو به رو شده اند؛ اما فعل های مزيد، مهموز، مضاعف و معتل نيز در کتاب به کار رفته است؛ مانند آمن، اِبتَسم، أَتی، أَجاب، أَحب، اِحتَرَق، اِشتَری، أَصاب، أَعطی، تَخرجَ، حاول، حذر، زاد و … هدف آموزشی درس سوم و چهارم اين است که با استفاده از آموخته های سه سال اول با فعل هايی آشنا شوند که «ماضی سوم شخص مفرد» آنها بيش از سه حرف است. ذکر اصطلاحات ثلاثی مجرد و مزيد و تشخيص ثلاثی مجرد و مزيد و ذکر نوع باب و صيغۀ فعل از اهداف آموزشی نيست. فعل های معتلّ ، مهموز، مضاعف و هر گونه فعلی که تغييرات پيچيدۀ صرفی دارد از اهداف کتاب نيست؛ مثلاً در کتاب فعل «استفاد» به کار رفته و فعل استفعل نيز آموزش داده شده است؛ از فعل اِستَفد سؤال طرح نـمی شود؛ ولی اگر معنای اِستَفادت را در جمله بخواهيم، اشکالی ندارد؛ چون تغييراتی در مقايسه با اِستَفاد ندارد.
6- در درس پنجم جملۀ اسميّه و فعليّه تدريس می شود. هدف شناخت اجزای جمله يعنی فعل، فاعل، مفعول به، مبتدا و خبر است؛ اما قرار دادن اِعراب کلمات هدف نيست. کتاب کاملاً حرکت گذاری شده است تا دانش آموز با خواندن متون و عبارات ذوق پيدا کند و به تدريج با اِعراب کلمات آشنا شود.
7- در درس ششم فعل مجهول تدريس می شود. هدف اين است که دانش آموز جمله های دارای فعل مجهول را درست معنا کند؛ تبديل جملۀ دارای فعل معلوم به مجهول و برعکس هدف نيست.
8- در درس هفتم معانی حروف جر آموزش داده می شود. دانش آموز بايد بتواند حروف جر و جار و مجرور را در جمله درست تشخيص داده و ترجمه کند.
9- در درس هشتم مهم ترين وزن های اسم های مشتق تدريس می شود. فقط شناخت نوع آنها و دانستن معنايشان مطلوب است. تشخيص جامد از مشتق و ساختن اسم مشتق از فعل ارائه شده هدف کتاب نيست.
10- نيازی به ارائۀ جزوۀ مکمل قواعد به دانشآموز نيست. آنچه دانشآموز نياز داشته در کتاب آمده است يا سال بعد خواهد آمد.
11- پژوهش های هر درس، نمايش، سرود، ترجمۀ تصويری و داستان نويسی، کار عملی در درس عربی محسوب می شود.
12- تحليل صرفی و اِعراب، تعريب، تشکیل و اِعراب گذاری از اهداف کتاب درسی نيست.
13- آموزش فعل و ضمير در کتاب های متوسطۀ اول بومی سازی شده و بر اساس «من، تو، او، ما، شما، ايشان» است. سبک پيشين اين گونه بود: «هو، هما، هم، هي، هما، هنّ، أنت، أنتُما، أنتُم، أنت، أنتُما، أنتُن، أنا، نَحن.» شيوۀ نوين در تدريس آزمايشی کاملاً موفّق بود و دانش آموزان درس را بهتر آموختند.
14- تبديل «مذکر به مؤنث» يا «مخاطب به غير مخاطب» يا «جمع به غير جمع» و بالعکس و موارد مشابه از اهداف کتاب نيست.
15- معنای کلمات در امتحان داخل جمله خواسته می شود.
16- در بخش أنوار القرآن فقط معنای کلماتی مد نظر است که به شکل «جای خالی»، «زيرخط دار» يا «دو گزينه ای» طراحی شده است. به عبارت ديگر معنای سایر کلمات، هدف نيست. ضمناً این بخش برای کار در منزل است و دبیر فقط در صورت داشتن وقت می تواند در کلاس کار کند؛ اما در هر حال در امتحان از آن سؤال طرح می شود.
17- روخوانی دانش آموز و فعاليت های شفاهی او در طول سال تحصيلی نمرۀ شفاهی وی را در نمرۀ ميان نوبت تشکيل می دهد.
18- در کتاب جای کافی برای نوشتن ترجمه و حل تـمرين در نظر گرفته شده است تا به دفتر تـمرين نيازی نباشد.
19- از طریق وبگاه دفتر تألیف می توان با نحوۀ تهیۀ کتاب معلّم، بارم بندی و نمونه سؤال استاندارد آشنا شد. همچنین در شبکۀ ملّی مدارس (رشد) اطّلاعات سودمند بسیاری را می توان به دست آورد.
20- از همکاران گرامی درخواست داریم تا با رويکرد دفتر تأليف همگام شوند؛ زيرا دانش آموزان با اين شيوه از دورۀ اول متوسطه به دورۀ دوم متوسطه آمده اند.
آگاهی از نظریات شما موجب خوشحالی ما می شود؛ می توانيد از طريق وبگاه گروه عربی پيغام بگذاريد.
نشانی وبگاه گروه عربی: www.arabic-dept.talif.sch.ir