آموزه چهارم: نامه نگاری

نامه در عرف اجتماعی مطلبی است که به وسیلۀ قلم، خطاب به شخص یا مقامی معیّن بر روی کاغذ و مانند آن می نویسند و معمولاً داخل پاکت می گذارند و به وسیلۀ پست یا پیک به گیرنده می رسانند.

هر نامه سه بخش مجزا و مشخص دارد؛ تقریبا به این صورت:

نامه معمولی

از این سه بخش نامه، ابتدا و انتهای آن نیز نقاط مشترکی دارد؛ یعنی هر دو قسمت، ویژ ۀ نام و نشان است و یک عبارت آمیخته به احترام؛ بخش آغاز خطاب به گیرندۀ نامه است و بخش پایان نیز در بردارندۀ نام و نشان نویسندۀ نامه که غالبا شامل امضا، مهر و تاریخ است.

نامه های اداری

نامه های اداری معمولا شامل این بخشهاست:

◙ سربرگ

◙ امضا

◙ عنوان گیرنده، فرستنده و موضوع

◙ گیرندگان رونوشت.

◙ متن

شکل ظاهری نامه اداری معمولا چنین است:

نامه اداری

این نامه ها دارای ویژگی های مشترک زیر هستند:

در تمام این نامه ها از واژه های خاصی مثل «به نام خدا»، «ریاست محترم»، «احتراما»، «خواهشمند است، تقاضا می شود، تقاضا دارم، نسبت به… اقدام فرمایید»، «با احترام» و سایر واژه ها و اصطلاحات رایج استفاده می شود.

اجزای نامه

نامه های رسمی

در کنار نامه های اداری نامه های دیگری نیز هستند که گرچه رسمیت و شکل ظاهر آنها را ندارند، از جهت محتوای مشخص می توان آنها را زیر عنوان نامه های رسمی دسته بندی کرد.

این نامه ها عبارتند از: پیامهای شادباش، تسلیت، تشکر، دعوت به مهمانی، عروسی، نشستهای رسمی و غیررسمی،…

نامه های خصوصی و دوستانه

این نوع نامه ها در شمار مؤثرترین، ماندگارترین و رایجترین انواع نامه هایند و معمولا با قلمی صمیمی و خودمانی به دوستان و نزدیکان نوشته می شوند. به دلیل عمق مطلب یا زیبائی کلام، برخی از این نوشته ها در تاریخ ماندگار می گردند و در شمار آثار ادبی در می آیند و بارها به عنوان سرمشقهای مناسبِ نامه نگاری معرفی می شوند و مورد توجه قرار می گیرند؛ چون با آنکه خصوصی و شخصی اند، گاه دارای نکته هایی با ارزش هستند که می توانند افزون بر سرمشقِ نوشتن، سرمشق هایی عملی، اخلاقی و عاطفی برای بسیاری از مردم قرار گیرند.

می بینید که نامه های خصوصی و دوستانه دارای ویژگی های زیرند.

◙ این نامه ها مانند نامه های اداری و رسمی، صریح و کوتاه نیستند؛

◙ جمله های آغازین آنها از هیچ قالب یا قاعدۀ خاصی پیروی نمی کند و هر کدام رنگ و بوی ویژۀ خودش را دارد؛

◙ نامه ها سرشار از احساسات نویسنده اند؛

◙ هر یک به شیوۀ دلخواه نویسنده و به دور از تقلید و تکلف نوشته شده است.

نامه های سرگشاده

در مقابل این نامه ها انواع دیگری وجود دارند که ممکن است مخاطب عام داشته باشند؛ مثلاً گاه می توان مردم یک شهر یا یک سرزمین را مخاطب آن دانست یا در عین حال که ظاهرا یک نفر را مخاطب قرار می دهند، موضوع نامه به گروه زیادی از مردم ارتباط دارد؛ «نامه های سرگشاده» از این دست هستند.

جدول ارزشیابی

شعرگردانی

شعر زیر را بخوانید و دریافت خود را از آن بنویسید.

ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار / ببر اندوه دل و مژده دلدار بیار

قلمرو زبانی: نکهت: بوی خوش / صبا: باد شمال (هماوا؛ سبا: نام شهر بلقیس) / مژده: خبر خوش / دلدار: معشوقه / قلمرو ادبی: وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رشته انسانی) / صبا: نماد پیام رسانی /ای صبا: جانبخشی / دل، دلدار: اشتقاق(رشته انسانی) / یار، بیار: جناس / ببر، بیار: تضاد

بازگردانی: ای باد صبا بوی خوشی از خاک راه یار را برای من بیاور؛ تا با این کار اندوه دلم را از بین ببری و خبر خوشی از سوی معشوقه ام به من برسانی.

نکته ای روح فزا از دهن یار بگو / نامه ای خوش خبر از عالم اسرار بیار

قلمرو زبانی: نکته: مسٲلۀ دقیقی که با دقت نظر و امعان فکر به‌دست آید، مطلب / روح فزا: جانبخش، روح پرور / اسرار: م سرّ؛ رازها (شبه هماوا؛ اصرار: پافشاری)  / قلمرو ادبی: یار، بیار: جناس

بازگردانی: مطلب جانبخشی از دهان یار برای من بازگو کن و نامه ای خوش خبر از جهان رازها برایم بیاور.

تا معطر کنم از لطف نسیم تو مشام / شمّه ای از نفحات نفس یار بیار

قلمرو زبانی: معطر: خوش بو، عطرآگین / مرجع « تو»: باد صبا / مشام: بینی / شمّه: اندک، بوی خوش / نفحه: بوی خوش / قلمرو ادبی: شمّه، نفحه، مشام: تناسب / یار، بیار: جناس /

بازگردانی: ای باد صبا، برای این که از لطف نسیم تو، بینی ام را عطرآگین کنم، اندکی از بوهای خوش نفس یار را برای من بیاور. حافظ